Akülü Sandalye Dünyası · Evde Bakım
Evde Bası Yarasını (Yatak Yarasını) Önlemek: Pozisyon, Cilt Kontrolü ve Doğru Destek Yüzeyi
Bası yarası, uzun süre yatakta kalan veya tekerlekli sandalyede oturan kişilerde en sık karşılaşılan ve en çok korkulan sorunlardan biridir. Oysa düzenli pozisyon değişimi, günlük cilt kontrolü ve doğru yatak ya da minder seçimiyle büyük ölçüde önlenebilir. Bu rehber, evde bakım veren aileler için bu adımları sadeleştiriyor.
Akülü Sandalye Dünyası Editör Ekibi · Son kontrol: 13 Kasım 2026
Kısa cevap
Bası yarasını önlemenin temeli basıncı azaltmak ve dağıtmaktır. NICE kılavuzuna göre risk altındaki yetişkinlerin pozisyonu en az 6 saatte bir, yüksek risk taşıyanların ise en az 4 saatte bir değiştirilmelidir; bazı kişilerde çok daha sık değişim gerekebilir. Kalça, kuyruk sokumu, topuk ve dirsek gibi kemik çıkıntılarının üzerindeki cilt her gün kontrol edilmeli, yüksek riskli kişilerde basınç dağıtan yatak ve minder kullanılmalıdır. Cilde masaj yapılmamalı, cilt kuru ve temiz tutulmalıdır. Pozisyon değişim sıklığını ve ürün seçimini hekim veya hemşireyle birlikte belirleyin.
01 · Temel bilgi
Bası yarası nedir, kimler risk altındadır?
Bası yarası, cildin ve altındaki dokunun uzun süre aynı noktaya yapılan baskı nedeniyle beslenememesi sonucu oluşur. Genellikle yavaş gelişir; ancak bazen birkaç saat içinde başlayabilir. Sürtünme ve kayma da bu süreci hızlandırır.
EN SIK BÖLGELER
Kemik çıkıntıları
- Kuyruk sokumu ve kalça
- Topuklar
- Dirsekler
- Kürek kemikleri ve kulak arkası (uzun süre sırtüstü veya yan yatanlarda)
RİSK GRUPLARI
Kimler daha çok etkilenir?
- Kendi pozisyonunu değiştiremeyen veya hareketi kısıtlı kişiler
- His kaybı olan veya ağrıyı hissetmekte zorlanan kişiler
- Daha önce bası yarası geçirmiş olanlar
- Düşük kilolu, dolaşımı zayıf veya cildi nemli ve kırılgan kişiler
02 · Erken fark etmek
Cilt kontrolü: erken belirtileri tanıyın.
Bası yarası ne kadar erken fark edilirse önlemek o kadar kolaydır. Risk altındaki kişilerin cildi her gün, özellikle kemik çıkıntılarının üzerinden kontrol edilmelidir.
Parmakla basınç testi
Kızarık bölgeye parmağınızla hafifçe bastırın. Bastırdığınızda solmayan, rengi geri dönmeyen kızarıklık erken bir uyarı işaretidir.
Renk değişikliği
Açık tenli kişilerde kızarıklık, koyu tenli kişilerde ise mor veya mavimsi renk değişikliği görülebilir.
Isı ve doku farkı
Çevresine göre daha sıcak, süngerimsi ya da sert hissedilen cilt dikkat gerektirir.
Ağrı ve kaşıntı
Kişinin belirli bir bölgede ağrı, yanma veya kaşıntı bildirmesini önemseyin.
Ne zaman doktora başvurmalı? Bası yarası olabileceğini düşünüyorsanız hekiminize veya evde bakım hemşiresine başvurun. Cilt açılmışsa, bölge sıcak, şiş ve kırmızıysa, yaradan akıntı geliyorsa, ateş varsa ya da ağrı artıyorsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun. Açık bir yarayı evde kendi başınıza tedavi etmeye çalışmayın.
03 · Pozisyon
Pozisyon ne sıklıkla değiştirilmeli?
En az 6 saatte birRisk altındaki yetişkinler için pozisyon değişimi
En az 4 saatte birYüksek risk taşıyan yetişkinler için pozisyon değişimi
Kişiye özelBazı kişilerde çok daha sık değişim gerekebilir
Bu süreler en az sıklığı gösterir. Kişinin risk düzeyine göre bakım ekibi daha sık pozisyon değişimi önerebilir. Kendi pozisyonunu değiştiremeyen kişilere yardım edilmeli ve hangi saatlerde hangi pozisyona geçildiği not edilmelidir.
YAN YATIŞ
Tam yan değil, hafif açılı
Kalça kemiğinin doğrudan altına baskı gelmemesi için kişiyi tam yana değil, sırtına yastık yerleştirerek hafif açılı yatırmak sık uygulanan bir yöntemdir.
TOPUKLAR
Topukları boşta bırakın
Baldırların altına yerleştirilen bir yastıkla topukları yataktan hafifçe yükseltin; dizlerin aşırı gerilmemesine dikkat edin.
SÜRTÜNME
Sürüklemeyin, kaldırın
Pozisyon verirken kişiyi çarşaf üzerinde sürüklemek cildi zedeler. Mümkünse iki kişiyle ve kaydırma örtüsü gibi yardımcılarla hareket ettirin.
Yatağın baş kısmını uzun süre yüksek tutmayın. Sırt bölümü uzun süre yüksekte kaldığında kişi aşağı doğru kayar ve kuyruk sokumundaki sürtünme ile baskı artar. Yemek gibi zorunlu durumlar dışında sırt yüksekliğini ve süresini bakım ekibinizin önerisine göre ayarlayın.
04 · Oturan kullanıcılar
Tekerlekli sandalyede oturan kullanıcılar
Bası yarası yalnızca yatan hastalarda görülmez. Uzun süre tekerlekli sandalyede oturan kişilerde baskı kalça ve kuyruk sokumunda yoğunlaşır.
MİNDER
Basınç dağıtan minder
- NICE, tekerlekli sandalye kullanan veya uzun süre oturan yetişkinlerde yüksek özellikli köpük ya da eşdeğer basınç dağıtıcı minder kullanılmasını önerir.
- Sandalyenin standart oturağı uzun süreli oturma için yeterli olmayabilir.
AĞIRLIK AKTARMA
Düzenli rahatlama hareketleri
- Kişi gövdesini öne eğerek veya yana yaslanarak ağırlığını düzenli aralıklarla farklı noktalara aktarmalıdır.
- Ne sıklıkla yapılacağını fizyoterapist veya hemşireyle belirleyin.
- Oturma süresini kişinin cilt durumuna göre planlayın.
Doğru oturma ölçüsü de baskının dengeli dağılması için önemlidir. Ayrıntılar için oturma ölçüsü rehberimize göz atabilirsiniz.
05 · Destek yüzeyi
Doğru yatak ve destek yüzeyi
Destek yüzeyi, pozisyon değişiminin yerine geçmez; ancak baskıyı dağıtarak riski azaltır ve bakımı kolaylaştırır.
| Destek yüzeyi | Ne zaman değerlendirilir? | Dikkat edilmesi gereken |
|---|
| Yüksek özellikli köpük yatak | NICE, yüksek riskli yetişkinler için önerir | Standart yatak yüksek risk için yeterli olmayabilir |
| Havalı (dinamik) yatak | Köpük yatak baskıyı yeterince azaltamadığında veya bakım ekibi önerdiğinde | Pompa ayarları ve elektrik bağlantısı düzenli kontrol edilmelidir |
| Basınç dağıtan minder | Tekerlekli sandalyede veya koltukta uzun süre oturan kişilerde | Minder kullanıcının ölçüsüne ve sandalyesine uygun olmalıdır |
| Hasta yatağı (karyola) | Sık pozisyon değişimi ve bakım gereken durumlarda | Yükseklik ayarı bakım verenin işini, sırt ve ayak ayarı pozisyon vermeyi kolaylaştırır |
Havalı yatağın nasıl çalıştığı ve kimlere uygun olduğu için Havalı Yatak Ne İşe Yarar, Kimler Kullanmalı? rehberimize göz atabilirsiniz.
06 · Günlük bakım
Cilt bakımı ve günlük kontrol listesi
MASAJ YAPMAYIN
Ovmak zarar verebilir
Bası yarasını önlemek amacıyla kızarık bölgelere masaj yapılmamalı veya ovulmamalıdır.
NEM
Cildi kuru ve temiz tutun
Ter ve idrar kaçırma cildi zayıflatır. Bezler zamanında değiştirilmeli; gerekirse hekim veya hemşire önerisiyle bariyer krem kullanılmalıdır.
BESLENME
Dengeli beslenme ve sıvı
Yeterli beslenme ve sıvı alımı cilt sağlığını destekler. Beslenme sorunu varsa hekim veya diyetisyene danışın.
Günlük 7 maddelik kontrol
Cildi kontrol edin
Kuyruk sokumu, kalça, topuk ve dirsekleri her gün inceleyin.
Pozisyon planına uyun
Pozisyon değişim saatlerini not alın ve planı aksatmayın.
Topukları boşta bırakın
Baldır altına yastık koyarak topuklardaki baskıyı azaltın.
Çarşafı gergin ve kuru tutun
Kırışık çarşaf ve ıslak yüzeyler cildi tahriş eder.
Bezleri zamanında değiştirin
Nemli cilt bası yarasına daha yatkındır.
Destek yüzeyini kontrol edin
Havalı yatağın pompasının çalıştığından ve minderin doğru yerleştirildiğinden emin olun.
Değişiklikleri bildirin
Geçmeyen kızarıklık veya açılma fark ettiğinizde hekim veya hemşireye haber verin.
Bakımı kolaylaştıran hasta yatakları
| | Model | Tip | Bası yarası önlemede katkısı |
|---|
 | PY151 2 Motorlu | 2 motorlu hasta karyolası | Sırt ve ayak ayarıyla pozisyon vermeyi kolaylaştırır; 4 parçalı yatak dahil |
 | PY153 3 Motorlu Asansörlü | 3 motorlu hasta karyolası | Yükseklik ayarı sayesinde sık pozisyon değişimini bakım veren için daha kolay hâle getirir |
 | PY404 4 Motorlu Full ABS | 4 motorlu hasta karyolası | Yoğun bakım gerektiren durumlarda geniş ayar seçenekleri; 200 kg kapasite |
Havalı yatak ve minder seçimi için ekibimizden destek alabilirsiniz. Tüm hasta yatakları için Hasta Yatağı ve Karyola kategorimizi inceleyebilirsiniz.
07 · Sık sorulan sorular
Merak edilenler.
Yatak yarası nasıl önlenir?
Düzenli pozisyon değişimi, her gün cilt kontrolü, basınç dağıtan yatak ve minder kullanımı, cildin kuru ve temiz tutulması ve dengeli beslenme bası yarasını önlemenin temel adımlarıdır.
Yatalak hasta kaç saatte bir çevrilmeli?
NICE kılavuzuna göre risk altındaki yetişkinlerin pozisyonu en az 6 saatte bir, yüksek risk taşıyanların ise en az 4 saatte bir değiştirilmelidir. Bazı kişilerde daha sık değişim gerekebilir; sıklığı bakım ekibinizle belirleyin.
Bası yarasının ilk belirtileri nelerdir?
Parmakla bastırıldığında solmayan kızarıklık, koyu tenli kişilerde mor veya mavimsi renk değişikliği, çevresine göre sıcak, sert ya da süngerimsi cilt ve o bölgede ağrı veya kaşıntı erken belirtilerdir.
Kızarık bölgeye masaj yapılmalı mı?
Hayır. Bası yarasını önlemek amacıyla cilde masaj yapılması veya ovulması önerilmez; bu, hasarlı dokuya ek zarar verebilir.
Havalı yatak bası yarasını önler mi?
Havalı yatak baskıyı dağıtarak riski azaltmaya yardımcı olur, ancak pozisyon değişiminin yerine geçmez. Hangi destek yüzeyinin uygun olduğunu hekim veya hemşireyle birlikte belirleyin.
Tekerlekli sandalyede oturan kişide bası yarası olur mu?
Evet. Uzun süre oturan kişilerde baskı kalça ve kuyruk sokumunda yoğunlaşır. Basınç dağıtan minder ve düzenli ağırlık aktarma hareketleri riski azaltmaya yardımcı olur.
Bir sonraki adım
Bakımınızı kolaylaştıracak çözümleri birlikte belirleyelim.
Yakınınızın ne kadar süre yattığını veya oturduğunu, hareket kapasitesini ve bakım ekibinizin önerilerini paylaşın; hasta yatağı, havalı yatak ve minder seçeneklerini birlikte değerlendirelim.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişiye özel tıbbi değerlendirmenin, yara bakımının veya bakım planının yerine geçmez. Pozisyon değişim sıklığı, destek yüzeyi seçimi ve cilt bakımı için hekim veya hemşire görüşü alınmalıdır. Açık yara, akıntı, ateş veya artan ağrı durumunda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun.